Psychoterapia – jako metoda leczenia. Nurty, metody i rodzaje

Psychoterapia – nurty i sposoby leczenia.

Jaki rodzaj psychoterapii wybrać?

Czym się kierować przy wyborze psychoterapeuty?

Psychoterapię uznaje się za specjalistyczną metodę leczenia, polegającą na intencjonalnym stosowaniu oddziaływań psychologicznych, która wykorzystuje wiedzę teoretyczną i umiejętności psychoterapeuty (psychiatry, psychologa klinicznego) w procesie niesienia pomocy. Badania nad wynikami psychoterapii pokazały, że jest ona skuteczna, a Pacjenci uzyskują istotną poprawę objawową. Lambert i Ogles analizowali wyniki badań z ostatnich 10 lat, potwierdzając ten wniosek w sposób jednoznaczny. W Polsce w ostatnich latach zmieniła się na pewno popularności tej metody leczenia oraz zwiększyła liczba psychoterapeutów. Nadal jednak jest to zbyt mała ilość aby pokryć zapotrzebowania jakie aktualnie występują. Dodatkowo niska dostępność tej metody leczenia w ramach ubezpieczenia NFZ powoduje, że  jest ona oferowana przede wszystkim Pacjentom, którzy mogą sami pokryć koszty procesu.

Zatem jeśli już się zdecydujemy na tę metodę leczenia, w jaki sposób wybrać odpowiednie podejście oraz model pracy czy psychoterapeutę, z którym  zbudujemy relację niezbędną do skutecznego przeprowadzenia całego procesu?

Nie istnieje jedna szkoła psychoterapii. Wyróżniono cztery główne nurty psychoterapeutyczne, a wśród nich pomniejsze szkoły terapii.

Psychoterapia psychoanalityczna – zmiana na formę koncepcji psychodynamicznych

• Podstawowym celem psychoterapii psychoanalitycznej jest zmiana właściwości wewnątrzpsychicznych jednostki. Poprawa samopoczucia, ustąpienie objawów i zmiana funkcjonowania.
• Prowadzi do uwolnienia tłumionych uczuć.
• Źródłem zaburzeń jest konflikt wewnątrzpsychiczny i traumatyczne doświadczenia, szczególnie z okresu wczesnego dzieciństwa. Proces wyparcia konfliktowych i traumatycznych treści oddala je od świadomości, ale manifestują się one poprzez objawy chorobowe.
• Drogę do usunięcia objawów stanowi wgląd oraz interpretacja mechanizmów obronnych ego.
• Wewnętrzne konflikty człowieka powodują brak spójności Ja, do którego dążymy. Brak ten powoduje odczuwanie niespełnienia i braku satysfakcji.
• Człowiek może działać nieświadomie dążąc do zaspakajania swoich potrzeb bez analizowania deficytów.
• Przedstawiciele: Zygmunt Freud, Karen Horney, Alfred Adler, Heinz Kohut, Carl Gustav Jung, Harry Stack Sullivan, Anna Freud, Erik Erickson.
• Przykładowe pojęcia: nieświadomy proces, regresja, opór, wgląd, projekcja, kompleks Edypa, lęk kastracyjny, wyparcie, przeniesienie, fiksacja.
• Przykładowe techniki: swobodne skojarzenia i analiza snów, klaryfikacja i konfrontacje, interpretacja, przeproacowanie.
• Psychoterapia może mieć formę długoterminowej lub krótkoterminowej, od 12 do 50 sesji.

Psychoterapia behawioralno-poznawcza (CBT)

• Podstawowe założenie kierowało człowieka na objawy, jako wyuczone, uwarunkowane zachowania.
• Za istotne dla powstawania nie przystosowawczych zachowań uważa się określone twierdzenia formułowane przez Pacjenta.
• Zaburzenia wyjaśnia się za pomocą procesów uczenia się, np. warunkowania instrumentalnego (kary, nagrody), modelowania, niewłaściwej percepcji i interpretacji zdarzeń.
• Celem terapii jest wytworzenie akceptowanych reakcji na bodźce, które doprowadzają do powstania objawów chorobowych.
• Nieracjonalne przekonania powinno zostać zastąpione racjonalnymi i przystosowawczymi.
• Psychoterapia powinna przynieść Pacjentowi nowe zrozumienie siebie.
• Przedstawiciele: John Watson, Frederic Skinner, Joseph Wolpe, Arnold Lazarus, Albert Bandura, Martin Seligman, Albert Ellis, Aaron Beck.
• Przykładowe pojęcia: wzmocnienie, nawyk, terapia implozywna, desensytyzacja, ekonomia żetonowa, proces podejmowania decyzji, analiza schematów poznawczych, awersyjne przewarunkowanie, wyuczona bezradność, proces atrybucji.

Psychoterapia  humanistyczno-egzystencjalna

• Psychoterapia humanistyczna ma wiele odmian.
• Treścią spotkań są przede wszystkim przeżycia Pacjenta. Mają one być ujawnione i przeżywane na nowo, wprowadzane do świadomości i różnicowane.
• Psychoterapeuci odwołują się do koncepcji człowieka, dokonują refleksji nad ludzką naturą, poszukują odpowiedzi dotyczących istnienia człowieka w świecie.
• Rozumienie człowieka jest rozumieniem jego osobistych doświadczeń oraz ich wpływu na jego życie decyzje oraz przyszłe plany.
• Zachowanie człowieka jest motywowane potrzebą rozwoju i dążeniem do zaspokojenia własnych potrzeb
• Zaburzenia wyjaśniane są jako trudności w rozwoju osobistym, zakłócenia procesu samorealizacji, zablokowanie ekspresji „Ja”, mała świadomość swoich potrzeb i wartości, lęk przed odpowiedzialnością.
• Celem terapii jest stworzenie warunków do korektywnego doświadczenia emocjonalnego i pobudzenia do refleksji nad dokonywanymi wyborami w życiu.
• Przedstawiciele: Abraham Maslow, Carl Rogers, Karl Jaspers, Rollo May, Viktor Frankl, Fritz Perls.
• Przykładowe pojęcia: samorealizacja, samoaktualizacja, autonomia, poczucie odpowiedzialności, poczucie sensu życia, doświadczenie „tu i teraz”, hierarchia potrzeb i wartości, empatia, autentyczność, niedyrektywność, Gestalt, koncentracja na kliencie, fałszywe „Ja”, ekspresja „Ja”.
• Przykładowe techniki: stosunek terapeuty do Pacjenta oparty na empatii, bezwarunkowej akceptacji oraz autentyzmie, odzwierciedlenie,

Psychoterapia systemowa

• W teorii systemów, człowiek może być rozumiany i interpretowany w odniesieniu do środowiska, w którym żyje oraz systemów jakie tworzy z poszczególnymi grupami społecznymi.
• System to zbiór elementów pozostających we wzajemnych relacjach.
• Zaburzenia są wyjaśniane jako skutki wzajemnych relacji między jednostką a grupą społeczną (systemem), zwłaszcza jako konsekwencje pełnionych ról i podejmowanych interakcji społecznych (rodzinnych, zawodowych itp.).
• Psychoterapia systemowa ma swoje zastosowanie głównie w odniesieniu do rodzin. To w takim systemie wzrasta człowiek, pełniąc określone role oraz posługując się specyficznymi dla swojego systemu narzędziami.
• Zaburzenia struktury rodziny, komunikacji czy innych regulacji wpływają istotnie na funkcjonowanie jednostki
• Terapia ma charakter dyrektywny – terapeuta wprowadza nowe reguły komunikacji lub zmienia strukturę rodziny.
• Przedstawiciele: Virginia Satir, Salvador Minuchin, Mara Selvini Palazzoli, Jay Haley, Paul Watzlawick, Gregory Bateson.
• Przykładowe pojęcia: podwójne wiązanie, paradoksalny nakaz, przeformułowanie, sprzężenia zwrotne, pytania cyrkularne, homeostaza, ustanawianie granic, ekwipotencjalność, modyfikacja interakcji, koalicje, przymierza, podsystemy.
• Przykładowe techniki: przeformułowanie, pytania cyrkularne, odtwarzanie interakcji rodzinnych, techniki paradoskalne, analiza genogramów.

Jak wybrać psychoterapeutę? Czy ma znaczenie w jakim nurcie toczyć się będzie proces psychoterapii?

Cztery głównie szkoły psychoterapii prezentują różnice w sposobie myślenia oraz wyrażania człowieka, ale wszystkie są uznawane za skuteczne metody leczące. Psychoanaliza i psychoterapia psychodynamiczna skupiają się na wewnątrzpsychicznych konfliktach człowieka, nieświadomych treściach i dalekich, wypartych często traumatycznych doświadczeniach wczesnodziecięcych. Odnoszenie się do przeniesienia i stosowanie interpretacji ma na celu zrozumienie jakie konflikty prowadzi człowiek i w jakiś sposób może je rozwiązać.

Treść procesu psychoterapii behawioralno- poznawczej jest zdecydowanie inna niż w psychoanalizie. Chociaż koncepcje poznawcze także skupiają się na tym co wydarzyło się wcześniej, ale inaczej są one rozpatrywane. W CBT dawne przeżycia i doświadczenia to nieadekwatne skojarzenia między bodźcami a reakcjami, albo nieadekwatne przekonania, czy nieprawdziwa wiedza o sobie oraz otaczającym świecie.

Koncepcje humanistyczne skupiają się bardziej na tym co teraz. Zrozumienie objawów, to rozumienie tego co aktualnie przeżywa Pacjent i jakie przypisuje temu znaczenie, jak interpretuje. Treścią psychoterapii humanistycznej są zasoby a nie deficyty. Celem jest zbudowanie warunków do rozumienia własnych potrzeb, a dalej dążenie do ich realizowania.

W rozumieniu psychoterapii systemowej, w odróżnieniu od pozostałych nurtów, ta zakłada zmiany i leczenie w obszarze systemu, a nie samej jednostki. Niezbędna zatem staje się zmiana w obrębie systemu, aby wpływać na zmianę jednostki.

Psychoterapia INTEGRACYJNA

Psychoterapia to obszar bardzo zróżnicowany. Tworzą się ciągle nowe szkoły i nurty, a wiele badań potwierdza, że może ich być nawet kilkaset. Dlatego, że człowiek jest złożoną jednostką o skomplikowanej naturze o bardzo indywidualnych cechach. Każda patologia, zaburzenie czy choroba wymaga indywidualnego spojrzenia w odniesieniu do człowieka, który to prezentuje. Od dawna podejmuje się próby integracji szkół psychoterapii, aby lepiej rozumieć i skuteczniej pomagać wykorzystując wszystkie dostępne metody  narzędzie. Model integracyjnych zakłada stosowanie technik czterech głównych nurtów psychoterapii, z uwzględnieniem potrzeb, celów oraz przede wszystkim problemu z jakim zgłasza się Pacjent. Szkoły psychoterapii integracyjnej kształcą przyszłych psychoterapeutów w czterech wyżej wymienionych metodach przypisanych do poszczególnych nurtów.

Przy wyborze psychoterapeuty na pewno warto wcześniej dowiedzieć, jaką szkołę psychoterapii prezentuje oraz przeczytać czym jest dany nurt i jakimi technikami oraz metodami się posługuje. Należy jednak pamiętać, że istotą każdego procesu jest relacje terapeutyczna, niezależnie od szkoły jaką prezentuje specjalista. Umawiając się na pierwsze spotkanie, psychoterapeuta może zarekomendować najlepsze sposoby pracy, w tym także rodzaj nurtu.   Zapraszamy do umawiania spotkania z naszymi specjalistami.