Okres macierzyństwa postrzegany jako radosny czas budowania relacji z dzieckiem, jest także momentem wielu zmian w całym systemie rodzinnym. Zmiany te dotykają kobietę w obszarze fizjologicznym, psychicznym, emocjonalnym, społecznym jak również zawodowym. Po narodzinach dziecka następuje naturalne przeformułowanie całego systemu wartości, panujących w nim zasad oraz reguł, a także hierarchii ważności. Takie zmiany mogą doprowadzać do dyskomfortu i dysonansu wewnętrznego rodziców, poszukujących równowagi pomiędzy tym co znane, bezpieczne i komfortowe, a tym co nowe, nieznane i często budzące niepokój czy lęk. Dlatego ilość przeżyć i skrajnie silnych doświadczeń emocjonalnych jakie towarzyszą rodzicom po narodzinach dziecko, może doprowadzić do zaburzenia równowagi wew. powodując chwiejność i nieadekwatność. To naturalny stan, jaki pojawia się przy tylu nowych wyzwaniach rodzicielskich. Dlatego już w 1984 r. Hopkins, Marcus i Campbell wyodrębnili trzy postacie klinicznych stanów nastroju z okresu połogu, aby różnicować to co naturalne od tego co chorobowe. Wyróżnili: przygnębienie poporodowe – smutek poporodowy, depresję poporodową i psychozę poporodową. Obecnie do szeregu poporodowych zaburzeń nastroju dodaje się także hipomanię poporodową. W obowiązującej dotychczas Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-10 zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania związane z porodem były oznaczane kodem F53. W tym tzw. „baby blues” czyli smutek poporodowy (maternal/maternity/postpartum/postnatal/peurperal blues/sadness syndrome MB), depresja poporodowa (postpartum /postnatal/peurperal depression PPD), wspomniana wcześniej hipomania poporodowa (postpartum hipomania „baby pinks” PH) oraz psychoza poporodowa (postpartum/ postnatal/peurperal psychosis PP). W ICD-11 zaburzeniom bez objawów psychotycznych przypisano kod 6E20, osobno oznaczając kodem 6E21 zaburzenia z występującymi objawami psychotycznymi.
SMUTEK POPORODOWY, czyli „baby blues” to łagodne zaburzenie nastroju, które dotyka do 85% kobiet. Rozwija się po dwóch–pięciu dniach od porodu i ustępuje samoistnie po mniej więcej dwóch tygodniach. Można go zatem traktować jako zmianę typową.
Do objawów syndromu baby blues zalicza się:
- umiarkowane obniżenie nastroju,
- niestabilność emocjonalną,
- płaczliwość,
- drażliwość,
- zwiększoną wrażliwość na bodźce,
- uczucie zmęczenia i wyczerpania,
- trudności z koncentracją uwagi,
- zaburzenia snu,
- zmniejszenie łaknienia,
Smutek poporodowy nie skutkuje zaburzeniami w funkcjonowaniu do tego stopnia, aby kobieta nie miała zdolności zajmować się i opiekować dzieckiem. W tym czasie niezwykle istotne jest zapewnienie matce wsparcia i pomocy osób najbliższych lub psychologa, który może zastosować narzędzia wsparcia psychologicznego oraz psychoedukację. Pomoc i niezbędną opiekę niosą także położne środowiskowe oraz doradcy laktacyjni.
Depresja poporodowa. Większość przeprowadzonych badań wskazuje, że ok. 10–30% położnic cierpi na depresję poporodową, która pojawia się cztery–sześciu tygodni po porodzie, a według niektórych autorów nawet do trzech miesięcy po porodzie. Trwa ok. sześciu miesięcy.
Charakterystyczne objawy depresji poporodowej:
- obniżony nastrój,
- przygnębienie występujące przez większość część dnia,
- płaczliwość,
- zmniejszony poziom energii przez co najmniej dwa tygodnie,
- zwiększony poziom lęku/zmniejszony poziom zaufania do siebie,
- poczucie winy,
- negatywna ocena siebie i własnej sprawczości oraz atrakcyjności,
- obniżeniem funkcji poznawczych,
- zaburzenia snu i łaknienia,
- unikanie kontaktów społecznych,
- myśli o śmierci i chorobie,
- myśli i zamiary suicydalne,
W okresie pandemii COVID-19 liczba kobiet uzyskujących w testach wyniki wskazujące na wystąpienie depresji poporodowej wzrosła o 25,7%. Zaobserwowano także znacząco większą liczbę położnic odczuwających średni i wysoki poziom niepokoju – 72% w porównaniu do 29% przed pandemią. Wielu badaczy i klinicystów zajmujących się tą tematyką podkreśla jednak, że epizod depresji może pojawić się nawet w ciągu pierwszego roku od porodu. Depresja może wpływać na brak budowania pozytywnej relacji matki z dzieckiem, separację i izolację od dziecka. Przewlekła i utrzymująca się depresja poporodowa zagraża także życiu i zdrowiu matki oraz dziecka.
PSYCHOZA POPORODOWA, to bardzo rzadko występujące zaburzenie afektywne, często o niejednorodnym obrazie klinicznym. Epizody psychozy występuje u około 0,2% matek w połogu. Charakteryzuje się głównie nagłym początkiem, a do najbardziej charakterystycznych objawów należą
- pobudzenie,
- niepokój,
- zaburzenia snu,
- utrata łaknienia.
- niezrozumiałe dla innych zachowania,
- nieuzasadniona podejrzliwość wobec innych osób,
- dezorientacja,
- stany lękowe,
- omamy słuchowe („głosy” polecające zabicie siebie lub dziecka),
- urojenia (np. negowanie urodzenia dziecka czy przekonanie o tym, że jest ono nawiedzone przez demony).
Etiologa występowania okołoporodowych zaburzeń nastroju jest dość złożona, a badania dotyczące tego problemu pokazują jak wiele czynników może wpływać na ryzyko ich wystąpienia. W tym okresie istotna jest rola najbliższych, którzy obserwując stan emocjonalny kobiety, często trafnie oceniają „nietypowe”, „dziwne” czy „niestandardowe” zachowania. Coraz częściej do Poradni Zdrowia Psychicznego zgłaszają się mężczyźni, prosząc o pomoc w ocenie i diagnozie nastroju oraz zachowania swojej partnerki czy żony. Dlatego z punktu widzenia profilaktyki oraz wczesnego diagnozowania okołoporodowych zaburzeń nastroju jest ważna psychoedukacja w tym temacie obojga rodziców.
WARSZTAT DLA KOBIET ZAGROŻONYCH RYZYKIEM WYSTĄPIENIA OKOŁOPORODOWYCH ZABURZEŃ NASTROJU.
Celem nadrzędnym warsztatu jest zmniejszenie liczby kobiet z rozpoznaniem zagrożenia wystąpienia poporodowych zaburzeń nastroju, w tym depresji poporodowej. Dzięki wczesnej diagnostyce oraz wsparciu i zastosowaniu skutecznych metod leczenia psychologicznego możliwe jest zmniejszenie występowania poporodowych zaburzeń nastroju.
- edukacja i psychoedukacja kobiet w ciąży na temat okołoporodowych zaburzeń nastroju,
- badania psychologiczne kobiet w ciąży pod kątem ryzyka wystąpienia poporodowych zaburzeń nastroju w tym głównie depresji poporodowej,
- analiza wpływu czynników takich jak: osobowość, samoocena, ocena relacji z partnerem, poziom umiejętności sprawowania kontroli emocjonalnej, poziom lęku, występowanie syndromu DDA/DDD oraz przebieg ciąży i porodu, na ryzyko wystąpienia 6E20,
- analiza aktualnych metod terapeutycznych stosowanych w leczeniu zaburzeń nastroju, w tym psychoterapia grupowa i indywidualna,
- dobór oraz analiza metod skutecznego zapobiegania i leczenia okołoporodowych zaburzeń nastroju,
- analiza skuteczności programu terapeutycznego dla kobiet w ciąży ze zdiagnozowanym ryzykiem wystąpienia poporodowych zaburzeń nastroju (12 tygodniowy program terapeutyczny, autor mgr Adriana Dąbrowska).
- analiza skuteczności leczenia psychologicznego dla kobiet w ciąży ze zdiagnozowanym ryzykiem wystąpienia poporodowych zaburzeń nastroju metodą psychoterapii indywidualnej.
METODY DIAGNOSTYCZNE
- Wywiad psychologiczny wg standardowych kryteriów zbierania materiału diagnostycznego, zgromadzenie danych na temat okoliczności zajścia w ciążę, przebiegu ciąży, okresu okołoporodowego oraz ważnych wydarzeń historii życia Pacjentki ( szczególną uwagę zwrócono na aspekt syndromu DDA (Dorosłe Dziecko Alkoholika) i DDD (Dorosłe Dzieci z Rodzin Dysfunkcyjnych),
- Kwestionariusz oceny ryzyka wystąpienia depresji poporodowej EPDS Edynburska Skala Depresji Poporodowej),
- Kwestionariusz Zdrowia Pacjenta PHQ-9,
- Test przymiotników ACL – 37 H.G. Gough i A.B. Helibrun, jest narzędziem przeznaczonym do badania cech osobowościowych,
- Kwestionariusz Dobranego Małżeństwa/Partnerstwa KDM-2,
- Kwestionariusz Kontroli Emocjonalnej (KKE) J. Brzezińskiego do pomiaru mechanizmu kontroli emocjonalnej, traktowanego jako zdolność jednostki do adekwatnego wyrażania swoich stanów emocjonalnych w zależności od kontekstu sytuacyjnego.
Zapraszam do zapoznania się z ofertą naszych usług w zakładce WARSZTATY I GRUPY WSPARCIA.
Adriana Dąbrowska
